Mihemed Arif Cizr bilbil Kurdistan

28.03.2003 Kurdistanmedia.com, Siyamend Terb

Di nav and toreya gel zuml jkir bpare Kurd de zor hunermend hilketine ku her k ji wan bi qas xwe ji bo xizmet bi gel xwe xebat tkoşn kirine, ku cih rz hurmet girtin ne. k ji wan hunermendane di war dengbj stiran gotin de Mihemmed Arif Cizir.

Xanmn Eşq didan ev ji esman şn dr
V sihar pkve hatin bistirn dil kan mr?
Mr tembra i l hat kan qewal kan pr?
Kan mishef, kan celwa kan, kan herfn geş hr?

Ka xudan deng Zrn ev ber her xveye
Me ji Bil deng te nema xwe ne ev j zdeye?
Tu cerga da jiyay xivete dil bo teye
Ez ji tembr i bjim, dergeh bmifteye

Gorzek sala te gotin ş nalnn bi xwn
Gula mehrom gidyano, casimo gel me dijn
Saliho lawo, sil j, xirab hizar birn
Seyday deng Kurdan hostay derd şirn.

Hunermend bi nav deng dengxoş Mihemmed Arif Cizr di sala 1912eye Zayn li Cizra Botan, cih mr maqln Kurd hate din av xwe vekir. Hatina Mihemmed Arif bo ser din hevax bo tev Impiratotiya Usman şer ke chan qir kirin kuştina bi kome Ermenyan bi dest dewleta Usma ku bhna xwn tevl şr dayka Mihemmed Arif de b. Di zarokatiya xwe de v j mna hem zarokn Cizr guhdarya wan bas mijaran dikir ku ev qesabxann bo Ermenyan danabn. Her lewema v bi av zarokniy pirsyar ji xwe dikir, eva bo I ji ber I heta keng? Lewaz bna Impiratoriya Kevnare Usma herifna dergeh bilinde v Impratoriy pk hatina endn dewletan li ser v ax kuşt kuştar girtina xelek' şer yeke chan bye hegera tk na jyana Gişt ya xelk dever.

Ev rojn reş deravn teng jar belengaz bin p kirina mirovannya mirovan bandoreke zaf dana ser jyan hiş mejy Mihemmed Artif di kratya dil w da cih digirtin. Her vek xuyaye tişteke eşekre b ku cencera şer yke chan zaf ş elem tev xwe ann hindek j afirandin li dever belav bn, nemaze kolip xela li hem cihek heb heta endn salan per xwe bi ser dever chan da kşa b. Mihemmed Arif j wek hem kesn din ev saloxt kirt ne rind ji bra v nen, rabihoriya wan xurtn li ser kelex seyek yan kitkek li kulant Cizr hevdu di kuştin avan pirtikn keleş ji dest hev di revandin, heta zik xwe bery zarokn xwe tr biken. Yan roka v kea kike ku bi hegera hebna palozeke nan di dest v de dibin dest pn end kesan da hate peliqandin bo pare nan. Rojeke din ji van rojn tar ku Mihemmed Arif bi av xwe mze kiriye qet ji br nekiriye, eva b ku bab w j tev sedan xurt egdn Cizr bo şer ke chan hatne şandin d nezivirn.

Mihemmed Arif ji sala 1925 hetan 1929 de, jyana xwe di girtgeha Dyarberkr' de bihorand, navbir w dem bi av xwe mze kir ku avan seyda hevaln w yek bi dv yk bi b deng hatine Qenaredan. d ji v roj ve hizrek kevte mejy w, hizra Welatparzy br hizra w di hember chan da hatin guhern bi aveke din mzey epelyn chan dikir. Dunyayeke b bawer ku merofv tde i bihagiraniyek nine.

Pişt serbest bn ji hepsa Dyarbekr, Mihemmed Arif end mehan li kulant Cizr avkş kir. Di hemen dem da j dest bi sitirna stirana kir, namze ev stirann pesin mehta gernasan dikin hem j neqenc kirtya kesn xwenmij sitemkar eşkere dikir. Em dikarin bjin hem stirann v n bijare dem lawniya w da li saln reş di w erx da renge dervş' didan, nemaze li var wan merovn bi dest dujminan hatne şandin. Mna Em Goz, Xell Xaz, Salih Nor, bab Nor, Nadir Beg zaf ji mrxasn dinye Kurdan. Stiran gotin yek ji xasmanyn xelk Cizr ye. Dibjin rojek Mr Botan biryarek der kir ku ev kes Cizir bit, stiranek nezant yan qesdeyek nexwnt bila li Cizr nemne.

Dayka Mihemmed Arif (Edila) li Cizra Botan dengbjeke bi nav deng b. Li bin avedrya dayka seyday stiranbejn Cizrya "Edw Noran" heft neb, ku Mihemmed Arif zarok du s caran tev dayka xwe "Cella Leel" dayka Remezan Cizr nebane şah dawetan xelkt Ol li hinek maln Cizryan, wek xwandina Mewlda Pxember Medhe Helbestan, nemaze li demn hec sinet kirina zarokan xitim kirina Quran. Lewma şagird dayka xwe, eleng zrek b dizan gihdarn w i terze stiran divn, lewma bi lez xwe berda nav dil wan kar bigehje armanc. Xelki z bi axn nalnn w dihesyan, nku ev axn nalne ji dev Mihemmed Arif dibarn, hem ji kovan kesern vwan dihatin. Ji ber w yek hewcehyn hizr br dil xwe li ser saln syan qesta Duhoka dasnan kir, li Duhok orteke nv bo deng xwe mze kir dest bi stiran gotin kir. L wder xaringehek vekir heta nan roj peyda biket roj nan difirot şev j tev heval merovn mna xwe belengaz dirnişt stiran digot.

Paş o eskery pişt eskery li dmahya saln syan de xwe kire sinet ber xwe da gundt dr, bo sinet kirina zarokn xelk, ev şola nv ya Mihemmed Arif bye sedema v ku Mihemmed Arif zdetir ji ber tkelya xelk biket tev xelk rencber zakş ave kir bijt. Navbir li bin sbera v sinetiyda kar tr ava edet rewşn xek mrata stirana Kurd ji serekany vexot. Sal bo sal nav deng Mihemmed Arif bilavtir diob. Di geryann xwe da i li guvend şahyan li kuk Divaxant şevn Kanona zaf tişt guhdar dikir. Di sala 1946 an 1947an b hegera bizvna hizra derwşaty di hundura Mihemmed Arif de tpeke ayn bi serokatya xwe pk an. Endamn v tp navbir bn ji: 1.remezan Cizr, 2. Hesen Hemdan, 3. Zaway Hesen Hemdan Earo, 4. Ewd eshed Cizr, ku mewld dixwand xelekt ayn li ser rya mevlevyan pşkş dikirin. Pişt salek Mihemmed Arif qesta Bexday kir xwe gihande kompaniyn tomar kirina stiranan tev wan hinek ji stirant xwe tomar kirin. Bi firotina wan stiranan li Kurdistan hinek rewşa Jyana Mihemmed Arif baş b roj bo roj Mihemmed Arif nav deng peyda dikir tev hunermend rewşenbran pwend digirt. Mihemmed Arifher di v qunax da tev hunermendn bi nav deng wek El Merdan, Resol Gerd, Hesen Zrek, Tahir Tofq, hesen Cizr, Ceml Beşr, Miryem Xan, Fewzye Mihemmed, Nesrn Şrwan nasyar b.

Di sala 1949an Mihemmed Arif xwe gehande radyo Kurd ya Bexday ji aliy berpirsn radyo ve bi germ hate pşwaz kirin Mihemmed Arif kar piranya stirann xwe ji rya radyo ve bigehne guh guhdaran. Stirana Mihemmed Arif ya Xezal Xezal wek birişsk di nav xelk da belav b cih xwe di dil hundura guhdaran da vekir. zgeha Kurd bi belav kirina stirana Xirab - Xirab bi deng Mihemmed Arif xweli ber dil guhdaran şirntir kir Mihemmed Arif j mna stiranbjeke mezintir dihate av lkirin. Distirant Mihemmed Arif de Eşq Evn kesayetya jin kea Kurd şer egd mrxasan hemyan cih nemazeye xwe hene.

Mihemmed Arif Cizr nizk sed stirana tomar kirye: ku Xezal Xezal, Xirab - Xirab, Swaro, Pismamo, Yardilo, ez Xezalim, Brvan, Befr bar, bab Fexr, hesenko, yay Şengar, Koer, Gul Mehrom, Şevn Nsana, Dyarbekir, yay Kurdistan . . . hinek ji wanin. Bo cara kan tra evna dil Mihemmed Arif ketiye tevgula Ertoş, li devera şernex ya ku dikeve Rojhilata Cizra Botan, li destpka saln syan da pişt ku hatye Duhok (gul) hatye brav stirana Gul Mehrom p got endn salan nigar v diberok da b. Li sala 1951 bye evnadr jinek li gund kur gavana ku nav v Ilzabt b, evndarya wan end salan dom kir. Mihemmed Arif dengxoş hunermend sazbend mixabin di roja 1992.12.17 hevber 26 Sermaweza sala 1371 li bajar Duhok o ber dilovanya xud ji hunera Kurd mal avay kir li goristana Şaxk teslm ax hate kirin (hate veşartin).