"Tehsn Teha Amd": Destpka Karek N Drok

Kakşar Oremar

Amd, Amediya, Amdka Behdnan an j Amdka Bilind ku di drok de bi nav " paytexta herma Behdnan" j hatiye binavkirin, yek ji bajarn her kevnar di drok erdnigariya Kurdistan de t hesibandin. Bajar Amdy li ser iyayek bilind hatiye kirin ku ten du ryn bi nav Dergeh Msil Dergeh Barzan riyn ketin derketina bajarin.

Di dergşa v bajar kevnar bi temen xwe 3000 sal de gelek mr hakim, helbestvan nivskar, drokzan zimanzan, mrxas qehreman, dengxweş hunermend rabne ku kar xizmeta wan nay ji br kirin.

Hunermend nemir Tehsna Teha di sala 1941an di nava malbateke nv hal xweş de li v bajar drok hat din. Nav dayika w Xurbet e Teha Mihemed bav Tehsn j ku karmendek dewlet b, z phesiya ku ji nava ar kur pnc ken w Tehsn di hinek warn civak huner de, xwedy taybetmendiyn cudaye.

Tehsn ji zarokatiy li ser ava " Kanya Mala "(1) bi hevaln xwe re dilst hertim bi dengek bilind ji wan re distir. Deng w ji zarokatiy bala xelk dikişand ser xwe, l kes nedizan ku ev deng y rojek di nava hem Kurdan de b hezkirin belav her cihek bibe. Ji saln 1960an pde Tehsn Teha bi awayek berfireh dest bi kar xwe y huner kir. Di destpk de bi kar şanogeriy(lstikvan sinaryonivsandin) derket pşber gel. L ten bi kar şanoy thnatiya w ya ji bo huner nedişikiya dsan j veger ser deng xwe xwest bi stirn v kar ku hem evna w b, bidomne. Gehştina bi v xweziy di w ax de karek wiha hsan neb. Sedemn ol, paşvertiyn civak, taybetmendyn dijwarn serdema feodalzim, astengn bi kelem bn li ber piyn w . " Mitrib" peyvek ewt nşana sivikaty b ku piraniya xelk heta ji hunermendn mna M. Arif Cizr, Nesrn Şrwan, Hesen Cizr, El Merdan, Tahir Tofq, Hesen Zrek ...yn din re j digotin. Ji xeyn v derd giran ku huner deng gelek ke xortn Kurd di gewr(qirik) sing wan de fetisandib, bindestiya Kurdistan serbar hem derdan b. Evna Tehsn ya ji bo doza Kurdistan tiştek eşkere sirşt b, l ew awa v evn bike evneke zind ji nava dil xwe derxne bide kifşkirin?! Ew awa v evn bi gel xwe re parve bike? ... gelek pirsn din xwe li ber avn Tehsn ciwan armancdar dan xyankirin.

Tehsn pir fikir ku awa dest bi karek n bike ku hunermendn beriya w nekirine!!. Ji bona w j hz da xwe endn caran ji xwe re wiha got:" Destpka her karek dijware, l ez sinor v adet kevin bişknim van perdeyn reş biirnim...".

Tehsn Teha bi helbesta n ku bi nav "helbesta ro" j dihat naskirin, dest bi " Strana Kurd ya N " kir. Ev bizavek n b ku bi taybet di nava nivş n (na ciwanan) de bi germ hat pşwazkirin. Gelek kesan xwestin di destpka v kar n de v " sonnetşikn" ya Tehsn Teha mna guneh an j tawanek mezin di nava gel de bidin nasandin, l heza piraniya ciwann Kurd yn ji hem devern başr Kurdistan, z dijbern hunera w ya njen bdeng kirin. Pvana gel ji bo w prozyeke mezin b.

Tehsn Teha di hrma Behdnan de yekemn kes b ku bi awayek njen strana Kurd ya n bi awazn n da destpkirin. Ev j karek girng b. Ji ber ku hertim kes ku karek n dike, ew kar li ser nav w t tomar kirin. Nemir Şemal Sayb li herma Soran Tehsn Teha li herma Behdnan ya başr Kurdistan wek serkşn ve destpka drok tn naskirin.

Mesajn siyas heza Kurdistan di strann Tehsn Teha de
Ji bo ciwanek nkar y mna Tehsn Teha, pirsgirk ten xwndina strana n neb, ji w girngtir xwezya w ew b ku bi rya v stran evn mejiy gel j hinek bilivne ramann n tde biafirne. Hza ciwann Kurd bxe liv lebat ku li hember asmlasyon neteweperestiya dijwara erebn Bees pngavek hilgirin. Ji bona w j li Dihok, Hewlr, Amd, Silman Bexday dema ku heta generaln Bees j di konsrtn w de amade bn, bi dengek bilind qriya:..." Ev war he war meye, war meye, ma tu y awa ji me bistn, bistn,...". Ev durist di demek de b şovnstn Bees li Kerkk, Xaneqn, Msil, Mendel gelek herm din yn başr Kurdistan dest bi siyaseta ewta asmlasyon erebkirina axa Kurdistan kiribn.

Tehsn Teha di hem strann xwe bi awayek nihn mesajn xwe yn Kurd perweriy dide xuyakirin. " Bihre Distar, Millet me nemire, Xewin, Newroze, Ay Felek, Xalxalok, Behdnan, Mala me li ser mihel " bi dehan strann nemir Tehsn Teha tev j xwediy mesajn siyasne ku her yek pişt bna rdanek di Kurdistan de hatine kirin. Bo nimune: Dema ku li sala 1975an şoreşa nemir Mistefa Barzan tk, Tehsn Teha strana " Ey Felek" got li ser xiyaneta dagirkern Kurdistan careke din ji part rxsitinn netewa xwe dawa pkanna hevgirtineke yekcar kir.

Dr. Bedirxan Sind gelek helbestvann din yn herma Behdnan helbestn xwe pşkş Tehsn Teha dikirin ku bi deng xwe y gerim awazek xweş bike stran.

Di ax ciwan kemlna hnera w de jiyana bindest ji aliyek mirina bwext dr ji axa Kurdistan, qedera hunermendek ku xwe ji ş jann gel xwe dr naxe, ji mere dide xuyankirin. Hem jiyana Tehsn Teha di nava etmosfrek tej tirs bdadiy da derbas b. L w ji dagirkern welat xwe re stran negotin. Ji bona w j hunera w hunerek Kurd, resen nemire.

Pişt ku ji sala 1991an pde başr Kurdistan ket dest Kurdan, azadiya xaka nştiman derfetn n ji hunermendan re j afirandin, l Tehsn Teha ji ber şa dil xwest xwe bigehne Ewropa. Ew bi hizar hesret xwezyan ku rojek y bi dilek saxlem vegere Amdka bedew kevnar, xwe gehand welat Hollenda, l penaberiya w ji aliy dareya penaberiy ve nehat pejirandin. şa dil roj bi roj ew digvişand mixabin ew bkes xwed, li dr Kurdistan di roja 28.05 Gulan.1995an dil Tehsn Teha ji ldan sekin.

Dema ku Tehsn Teha ji bo cerahkirina dil xwe pwst peran b, mixabin hem rxistinn syas, dewlemend saziyn Kurdan ew ji br kiribn, l dema ku tabota w şandin Kurdistan zdetir ji heft hizar dolarn Emrk pre şandin!!. Ev di rewşek de b ku kmtir ji v hejmara peran dikar şa dil w derman bike ew ji bo gelek saln din di nava me de bimne. Em Kurd bi taybet hem geln Rojhilata Navn bi gişt " zind kujn mir perest"n. L xala her girng eve: Pwste heya nirx eymetn me saxin, em tev qedir wan bizanbn.

Wesiyetnameya Tehsn Teha
Tehsn di kastek de ku ji xanima xwe (Hebbe) her ar kurn xwe( Vehl, Gelvan, Warvan Drhat) ji welat Hollenda şandib Amdiy wiha dibje:" Daxwaza min ya her pşn serxwebna Kurdistan ye. Pwste Kurd qet li doza welat xwe xiyanet neken. Ger ez rojek mirim min li axa Kurdistan veşrin. L beriya veşartina min li goristana Amdiy ava " Kaniya Mala" li laş min bireşnin piştre min di nava dil axa Kurdistan de veşrin..."

Bi gişt Tehsn Teha xwediy 8 kastane ku zdetir ji sed strann siyas folkilor tde cih digirin. Tehsn Teha bi hunermendn mna Gulbihar Eyşe Şan re j strann duqol gotine bi wan re li Dihok, Hewlr, Bexda gelek bajarn din yn Kurdistan konsert pşkş kirine.(2)

Strana Ku Her Zde Ji aliy Gel Ve Hat Pşwaz Kirdin, Rabe Cotiyar b. Gotinn Stran Tev Xwed Mesajn Siyas ne.

Rabe Cotyar
Rabe cotyar d hilo rabe
Bine erd ol beyar
Ber ji dest hewe cotyar
Xelk hemya nan xwe xwar

Hn bikin gel cotyara
Tov bavn van beyara
Erd weye y kes nne
Nede ne bi zalim cara

Evan derdaw evan hala
Paşve bir byin gelek sala
Derd ney li nav me nema
Em nemayin cotyar dema

Hema li nav erd xwe şul ket
Nan hemya d peyda ket
Ca zarokd me azad ken
D zarokd me azad ken

Tbn: 1. Kaniya Mala: Li başr bajr Amdiy kaniyeke ava sar heye ku jre dibjin " Kaniya Mala ". Tehsn Teha hem saln zarokatiya xwe li ser v kaniy derbas kirine. Ev kan seyrangeha Slav du cihn her xweşin li derdora bajar Amdiy.
2. Ev nivs ten ji bo branna 8mn salroja wexera dawiy ya hunermend Tehsn Teha hatiye weşandin. Nivs bi awayek berfirehtir y di proja min ya bi nav" Navdarn Kurd" de b weşandin.